Een schuttersgilde is een eeuwenoude vereniging waarin traditie, gemeenschapszin en broederschap centraal staan. Oorspronkelijk werden gilden opgericht om stad en dorp te beschermen. De leden – de schutters – stonden paraat voor de verdediging van hun leefgemeenschap en vervulden daarnaast een belangrijke rol in het maatschappelijke en kerkelijke leven.
Door de eeuwen heen veranderde die taak. De militaire functie verdween, maar de kernwaarden bleven: dienstbaarheid aan de gemeenschap, trouw aan de overheid en kerk, en onderlinge verbondenheid. Tegenwoordig zijn schuttersgilden springlevende cultuurdragers, vooral in Zuid-Nederland. Zij houden tradities in ere en geven met hun ceremonieel, uniformen en disciplines een bijzondere, historische kleur aan vele festiviteiten.
Ons gilde kent een rijke historie die teruggaat tot de 15e en 17e eeuw. In 1465 en 1618 werden met de keuren van respectievelijk de Bergse en Borgvlietse St. Sebastiaansgilden de fundamenten gelegd voor een traditie die eeuwenlang van betekenis is geweest voor de lokale gemeenschap.
Na een periode van afwezigheid werd ons gilde op 20 januari 1985 officieel heropgericht. Sindsdien bouwen wij met trots voort op het erfgoed van onze voorgangers, met respect voor historie én oog voor de tijd waarin wij leven.
De drie pijlers waarop ons gilde rust, zijn nog altijd dezelfde:
Binnen het gilde worden verschillende disciplines beoefend, waaronder handboogschieten, vendelzwaaien, trommen en bazuinblazen. Samen zorgen zij voor een waardige, historische en kleurrijke bijdrage aan tal van festiviteiten.
Een bijzonder onderdeel van ons erfgoed zijn de beelden van St. Sebastiaan en St. Ambrosius, die door onze gildebroeder André Visch zorgvuldig zijn gerestaureerd en in hun oorspronkelijke kleuren zijn teruggebracht.
Het vaandel van St. Sebastiaansgilde Bergen op Zoom & Borgvliet is meer dan een banier alleen — het is een rijk symbool van onze geschiedenis, verbondenheid en identiteit.
Centraal op het vaandel prijkt, in het hart van het Bourgondische kruis, een medaillon met onze gildepatroon, de heilige Sebastiaan. Rondom dit medaillon loopt een riem met daarop de naam van het gilde, als teken van eenheid en trouw.
Boven in het midden bevindt zich een wapenschild met het Jeruzalemkruis, een krachtig symbool dat verwijst naar christelijke traditie en geestelijke verbondenheid.
Aan weerszijden van het centrale tafereel wordt onze historische band met de regio zichtbaar. Links is het wapen van de familie Glymes afgebeeld, de heren van Bergen op Zoom, die eeuwenlang een belangrijke rol speelden in de geschiedenis van de stad. Rechts ziet men het wapen van het geslacht Van der Dilft, verwant aan dat van Breda en Schoten, waarmee ook deze historische lijn wordt benadrukt.
Onderaan het vaandel staat het jaar van onze officiële heroprichting vermeld: 1986 — een blijvende herinnering aan het moment waarop onze eeuwenoude traditie nieuw leven werd ingeblazen.
Zo vertelt ons vaandel, in kleur en symboliek, het verhaal van verleden én heden.
Sint Sebastiaan, martelaar uit de derde eeuw, is de patroonheilige van ons gilde. Hij werd geboren in Gallië en diende als officier in het Romeinse leger onder keizer Diocletianus. Als lid van de keizerlijke lijfwacht genoot hij aanzien en vertrouwen — maar in het geheim had hij zich bekeerd tot het christendom.
Toen hij weigerde offers te brengen aan de Romeinse goden, werd hij ter dood veroordeeld. Volgens de overlevering werd hij eerst met pijlen doorboord en, toen hij dat overleefde, uiteindelijk doodgeslagen. Daarom wordt hij vrijwel altijd afgebeeld met pijlen in zijn lichaam — een krachtig symbool van standvastigheid en geloof. In tijden van epidemieën werd hij bovendien aangeroepen als beschermer tegen de pest.
Sint Sebastiaan geldt als patroon van onder meer boogschutters, militairen, politieagenten en sporters. Zijn naam, Sebastianus, is afgeleid van het Griekse woord sebastos, wat “eerbiedwaardig” betekent — een titel die zijn moed en trouw treffend weerspiegelt.
Zijn naamdag wordt gevierd op 20 januari.
Ons gilde behoort tot de weinige gilden in Nederland die beschikken over een eigen gildekapel — een bijzondere plek van bezinning, traditie en verbondenheid.
Aan weerszijden van de kapel staan twee heiligenbeelden: Sint Sebastiaan en Sint Ambrosius. Deze beelden werden in 1785 door de schuttersgilden St. Sebastiaan en St. Ambrosius geschonken aan de parochie van de Heilige Maagd Maria. Waar de beelden oorspronkelijk vandaan komen, is niet met zekerheid vast te stellen. Vermoedelijk zijn zij afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden.
Inmiddels hebben de beelden opnieuw hun oude glans gekregen. Onze gildebroeder André Visch heeft ze met zorg gerestaureerd en volledig teruggebracht in hun oorspronkelijke kleuren. Daarmee vormen zij niet alleen een waardevol historisch erfstuk, maar ook een zichtbaar teken van de continuïteit van ons gilde.
In het kasboek van de Wilhelmieten vinden we een interessante aantekening van 15 april 1788. Daarin staat vermeld dat van de gildebroeders van Borgvliet 41 gulden en 14 stuivers werd ontvangen voor de levering van maar liefst 2.490 beukenplanten, bestemd voor een haag.
Het is aannemelijk dat deze planten dienden om het gildeterrein af te bakenen. Dit terrein lag aan het Benedenbaantje en moet, afgaande op het grote aantal beuken, ongeveer 1,5 hectare hebben beslagen — een aanzienlijk oppervlak.
In latere jaren werd het terrein verkocht aan de heer Brogtrop. Hij richtte het in als uitspanningsoord “Rasta”, behorend bij zijn instituut. Zo kreeg het voormalige gildeterrein een nieuwe bestemming, maar bleef de plek verbonden met een stukje Borgvlietse geschiedenis.
I wish you the best of luck with your business, enjoy the adventure.
Koningschieten is het evenement dat binnen het gilde om de 3 jaar plaats vind. Bij dit evenement schiet elke gildebroeder met een wippijl op de wip. De vogel zit met een rubberen schijf over een metalen punt geschoven. Bij het raken verplaatst deze schijf zich telkens verder naar boven, totdat….
Degene die die vogel van de boom schiet, schiet zich daarmee voor de volgende termijn (3 jaar) tot koning van het schuttersgilde. De nieuwe koning draagt, nadat hij door de hoofdman tot koning is uitgeroepen, zorg voor een gildemaaltijd, hij is bij alle gilde evenementen aanwezig en is voor de duur van zijn koningschap ontzien van zijn andere taken als tamboer, bazuinblazer of vendelier.
Aan het einde van zijn koningschap brengt deze gildebroeder een zilveren schild in dat op de koningsbreuk wordt geplaatst. Als de koning in drie opeenvolgende termijnen zijn koningschap weet te behouden, wordt hij tot keizer gekroond. Deze titel blijft de gildebroeder dragen. Binnen ons gilde kennen wij nog geen keizers.
De oorsprong van de Zultverschieting in Westelijk Noord-Brabant gaat terug tot omstreeks 1460. In die tijd waren in deze regio vele gilden actief. Zij hadden als belangrijke taak om dorpen en steden te beschermen tegen aanvallen en andere dreigingen van buitenaf.
Om de onderlinge verbondenheid te versterken, organiseerden de gilden van Bergen op Zoom, Borchvliet, Hildernisse, Emaus en Woensdrecht jaarlijks een gezamenlijke verschieting. Deze vond plaats op de zondag na Sint-Maarten.
Omdat dit samenviel met de slachtmaand november, bestonden de prijzen uit producten die vrijkwamen bij de slacht van een varken. Al snel kreeg deze bijzondere wedstrijd in de volksmond de naam Zultverschieting.
